زراعت

درخت پسته

درخت پسته

درخت پسته

پسته گیاهی است که از دیرباز در نقاط مختلف ایران کشت می‌شده‌است.

جنگل‌های وحشی پسته در ناحیه شمال شرق ایران به ویژه مرز افغانستان و ترکمنستان وجود دارد

گمان می‌رود که درخت پسته حدود ۴–۳ هزار سال قبل در ایران اهلی شده و مورد کشت و کار قرار گرفته‌است.

درخت پسته عمر بسیار طولانی دارد و می‌تواند تا ۳۰۰ سال عمر کند.

درختان پستهٔ کاشته شده، از حدود سال هفتم تا دهم

پس از کاشت به محصول دهی قابل توجه و در سال بیستم به بالاترین میزان محصول دهی می‌رسند.

این درخت برگ ریز است و می‌تواند تا ۱۰ متر رشد کند و به‌طور میانگین ۵۰کیلوگرم محصول در یک دورهٔ دو ساله تولید کند.

پسته گیاهی بیابانی و مفاوم است و می‌تواند خاک‌های با شوری بالا .

دماهای بین -۱۰ درجه در زمستان و +۴۸ درجه سانتی گراد در تابستان را تحمل کند.

این درخت برای محصول دهی نیاز به تابستان‌های گرم و خشک و خاک با زهکشی بالا دارد.

در مناطق مرطوب یا سردسیر محصول دهی و رشد خوبی ندارد.

 پسته

درخت کوچکی است که سرچشمهٔ آن خاورمیانه و آسیای میانه است و در کشورهایی مانند

ایران، سوریه، ترکمنستان و غرب افغانستان رشد می‌کند.

این درخت میوه ای تولید می‌کند که خوراکی و بسیار لذیذ است.

پسته واژه‌ای فارسی است که از طریق زبان لاتین وارد زبان‌های اروپایی شده‌است.

تولید پسته در ایران در سال ۲۰۱۷ میلادی، ۵۷۴٬۹۸۷ تن بوده که این کشور را در مقام نخست جهان، جای داده‌است.

پس از ایران، ایالات متحده با تولید ۲۷۲٬۲۹۱ تن در جایگاه دوم و چین با تولید ۹۵٬۲۹۴ تن در جایگاه سوم قرار داشته‌اند.

ارزش صادرات جهانی پسته برابر ۱٫۸۱ میلیارد دلار بوده که سهم آمریکا از آن ۸۴۲٫۷۵ میلیون دلار،

سهم هونگ کونگ ۳۵۹٫۶۶ میلیون دلار و سهم ایران ۱۹۹٫۳۶ میلیون دلار (۱۱٪) بوده‌است

  پسته از تیره سماق بوده و گیاه دوپایه می‌باشد.

در احداث باغات پسته باید به نسبت 6 الی 10 درصد از پایه‌های نر برای گرده‌افشانی پایه‌های ماده استفاده شود.

گرده‌افشانی توسط باد انجام می‌گیرد.

پسته معمولی از ارقام تجاری می‌باشد که در ایران پرورش داده می‌شود.

از گونه‌های دیگر پسته می‌توان به بنه یا چاتلانقوش که در تهیه تربانتین نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد و پسته خنجک که به عنوان پایه مورد استفاده قرار می‌گیرند، اشاره نمود.

گل‌های نر وسط کاسبرگ‌ها قرار می‌گیرند و حاوی 6-5 عدد پرچم و گل‌های ماده نیز وسط کاسبرگ‌ها قرار دارند.

حاوی کلاله پهن و سبز رنگ و خامه کوتاه می‌باشند.

گل‌های نر و ماده پسته که بر روی پایه‌های جداگانه تشکیل می‌شوند، در اوایل بهار قبل از برگ‌ها ظاهر می‌شوند.

گل‌های نر و ماده روی گل‌آذین خوشه‌ای تشکیل می‌شوند.

جوانه‌های گل در جانب شاخه‌های یک‌ساله حاصل می‌شوند.

خوشه‌های نر متراکم و کشیده و خوشه‌های ماده با تراکم کم و شکل پهن دارند.

پسته نیز همانند گردو و فندق دارای میوه فندقه از نوع ناشکوفا می‌باشد.

فرابر میوه سفت و سخت گردیده توسط پوست کرمی رنگ که منشاء برگ دارد پوشش داده می‌شود.

برگ‌های درخت پسته مرکب بوده و دارای 7-5 برگچه می‌باشند.

پسته از درختان میوه‌ای است که تناوب باروری دارد.

در سال‌های پرمحصول گل‌های تمایز یافته پسته که روی شاخه‌های سال جاری حاصل شده‌اند در تابستان می‌ریزند

به طوری که فقط7-5 درصد از گل‌ها باقی می‌مانند.

ریزش جوانه‌های گل به دلیل رقابت با میوه‌‌های در حال رشد برای دریافت مواد غذایی می‌باشد.

پایه‌های نر نیز سال‌آور بوده در یک سال گل بیشتر و در سال دیگر گل کمتر تولید می‌کنند.

در اوایل بهار شاخه‌های پسته شروع به رشد می‌نمایند و روی آنها جوانه‌های گل تشکیل می‌شود.

اما اگر روی قسمتی از شاخه که قبلاً تشکیل شده است (چوب دوساله) میوه حاصل شود،

باعث ریزش جوانه‌های گل تشکیل شده بر روی شاخه‌های سال جاری می‌گردد.

رشد و نمو جوانه‌های گل بعد از این که کاسبرگ‌ها و گل‌آذین خوشه‌ای تشکیل گردید، به مدت سه ماه متوقف می‌گردد.

در این فاصله که دانه داخل میوه به سرعت رشد می‌نماید در اثر جذب مواد غذایی بیشتر، موجب ریزش جوانه‌های گل می‌گردد.

پاشیدن اکسین بر روی شاخه‌های یک‌ساله و یا پوست‌برداری از پایین شاخه سال جاری که جوانه‌های گل بر روی آن تشکیل شده است، موجب کاهش ریزش جوانه‌های گل می‌گردد.

علاوه بر رقابت بین میوهٔ در حال رشد و جوانه‌های گل در سال‌های پرمحصول،

در ضمن سنتز آبسیسیک اسید نیز ریزش گل را تشدید می‌کند.

مشکل دیگر درختان پسته، پوکی دانه است که به دلیل عدم تلقیح گل‌های ماده می‌باشد.

در ضمن کمبود آب قبل از برداشت میوه نیز موجب پوکی و توقف رشد مغز میوه می‌گردد.

 پسته از درختان میوه مناطق معتدل گرم بوده و سرماهای شدید زمستان را تحمل نمی‌کند.

این درخت در برابر سرمای ملایم زمستان و تابستان‌های گرم مقاوم است.

در زمستان سرمای 20- درجه سانتی‌گراد و در تابستان گرمای 40 درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند.

مناسب‌ترین خاک برای پرورش پسته، خاک‌های لومی‌شنی می‌باشد

این گیاه دارای ریشه‌های عمیق بوده و برای پرورش مناسب آن خاک‌های عمیق و نفوذپذیر مناسب می‌باشد.

درخت پسته در برابر کم‌آبی و شوری خاک مقاوم است.

رطوبت زیاد هوا برای پسته مناسب نبوده و رطوبت زیاد خاک موجب پوسیدگی طوقه ناشی از قارچ فیتوفترا می‌شود.

درخت پسته به شکل جامی و یا شلجمی تربیت و هدایت می‌شود. ب

اروری پسته بعد از 8-5 سال آغاز می‌شود و گیاه در 15 سالگی حداکثر محصول را تولید می‌کند و تا 300 سال می‌تواند عمر کند.

هر درخت بالغ پسته در حدود 200-70 کیلوگرم محصول را تولید می‌کند که معادل 70-25 کیلوگرم پسته خشک می باشد.

فاصله کشت مناسب پسته 8-6 متر می‌باشد.

هرس درختان پسته شامل حذف شاخه‌های خشک می‌باشد.

ازدیاد پسته از طریق پیوند شکمی معکوس و یا پیوند لوله‌ای بر روی پایه‌های بذری انجام می‌گیرد.

پایه‌های بذری پسته نسبت به میزان رشد آنها در 1 الی 3 سالگی پیوند زده می‌شوند.

معمولاً از پسته بادامی به عنوان پایه استفاده می‌گردد و ارقام اوُحدی و فندقی روی آن پیوند زده می‌شوند.

بذرهای پسته که به عنوان پایه از آنها استفاده می‌شود، در محل اصلی کشت می‌گردند.

هنگامی که قطر نهال‌های بذری به اندازه کافی برسد، عمل پیوند در بهار انجام می‌گیرد.

ریشه‌های نهال پسته قدرت کافی برای تولید ریشه‌های فرعی نداشته و در هنگام انتقال نهال به محل اصلی در صورت آسیب دیدن ریشه اصلی، نهال از بین می رود.

میوه‌های پسته از لحاظ شکل به دو گروه عمده بادامی که شکل کشیده دارند و ارقام فندقی که گرد می‌باشند، تقسیم می‌شود.

از ارقام معمول پسته که در ایران پرورش داده می‌شوند می‌توان به اوحدی، امیری، اکبری، حسنی، رفسنجانی، دشتی و کله‌قوچی اشاره کرد.

اقتصاد پسته

مقایسه میزان تولید پسته در ایران با سایر تولیدکنندگان اصلی این محصول

مقایسه بهره‌دهی باغات پسته در کشورهای اصلی تولیدکننده.

اعداد بر حسب هکتوگرم (۱۰۰ گرم) بر هکتار هستند.
مقایسه آن با نمودار تولید سالیانه پسته نشان می‌دهد اگرچه ایران بزرگترین تولیدکننده پسته جهان است،
اما میزان باردهی درختان مزارع خیلی کمتر از رقبا بوده و سطح زیرکشت درختان پسته بسیار زیاد است.

ایران و ایالات متحده آمریکا، دو کشور اصلی در زمینهٔ تولید و صادرات پسته در جهان به‌شمار می‌روند.

به‌طوری‌که حدود هفتاد تا هشتاد درصد تولید سالانه پسته در اختیار این دو کشور بوده‌است.

در سال ۱۹۲۹ دانشمند گیاه‌شناسی آمریکایی ویلیام ای. وایتهوس برای جمع‌آوری بذرهای مناسب پسته به ایران مسافرت کرد.

او پس از سه سال با یک کیسه تقریباً ۱۰ کیلویی از بذرهای به دقت انتخاب شده به آمریکا بازگشت.

از آنجایی که درخت پسته ۷ الی ۱۰ سال طول می‌کشد تا کاملاً رشد کند وایتهوس نتایج تحقیق خود را چندین سال بعد متوجه شد.

از بین تمام بذرهایی که وایتهوس انتخاب کرده بود تنها یک مورد قابل استفاده در خاک کالیفرنیا بود که او آن را «کرمان» نامید.

بعدها دانشمندان این پسته کرمان را با پیوند زدن به پایه‌های قوی تر تقویت کردند.

نتایج تحقیقی که در سال ۲۰۲۰ منتشر شده‌است نشان می‌دهد،

تقریباً نیمی از پسته توزیع شده در جهان در سال ۲۰۱۹ توسط ایالات متحده آمریکا تأمین شده‌است که دلیل آن افت تولید پسته در ایران به میزان ۷٪ بوده‌است.

دلایل این کاهش تولید تحریم‌های تجاری ایالات متحده آمریکا علیه ایران،

تغییرات آب و هوایی،

ضعف در مدیریت اقتصادی

آبیاری

اسرائیل بیشترین مصرف سرانه پسته را به خود اختصاص داده‌است.

تولید پسته در جهان

ایران، ایالات متحده آمریکا، ترکیه، سوریه و اتحادیه اروپا،در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴ میلادی پنج تولیدکننده اصلی پسته در جهان بوده‌اند.

صادرات پسته در جهان

در سال ۲۰۱۴ میلادی، ایران با صادر کردن بیش از ۱۹۱ هزار تن پسته بزرگترین صادرکننده این محصول در دنیا شناخته شد.

ایالات متحدهٔ آمریکا نیز با صادر کردن حدود ۱۳۸ هزار تن پسته، به عنوان دومین صادرکنندهٔ پسته در جهان، در سال ۲۰۱۴ میلادی شناخته شد.

سومین صادرکنندهٔ پسته در جهان ترکیه بود.

ترکیه در سال ۲۰۱۴ توانست حدود ۳ هزار تن پسته را صادر نماید و به لحاظ صادرات پسته در مقام سوم جهان قرار گرفت.

صادرات پستهٔ ایران در سال ۱۳۸۹ معادل ۱۵۰ هزار تن بوده‌است.

یکی از برتری‌های ایران در صادرات پسته موقعیت جغرافیایی این کشور است.

با امکان آسان حمل و نقل، ایران راحتی می‌تواند بازار را از در کشورهایی مانند چین از آن خود کند.

آمریکا به منظور جلوگیری از ورود پستهٔ ایران به بازارهای خود، تعرفه ۲۴۱ درصدی بر پسته ایرانی مقرر کرده‌است.

پسته در ایران

پستهٔ کوبیده شده بر روی سوهان از مواد اصلی تشکیل دهندهٔ سوهان.

میزان تولید پسته در ایران سالانه حدود ۵۷۵ هزار تن است

تنها ۱۰ درصد از این محصول مصرف داخلی دارد و ۹۰ درصد دیگر صادراتی است.

مصرف سالیانهٔ پسته برای هر خانوادهٔ ایرانی حدود ۲ کیلوگرم است.

تولید و صادرات پسته ایرانی، سالانه در حدود ۱٫۴ تا ۱٫۷ میلیارد دلار برای ایران، درآمدزایی می‌کند.

شهرستان دامغان ؛شهرستان رفسنجان، زرند شهر کشکوییه، شهرستان سیرجان، شهرستان انار و نی ریز مراکز اصلی تولید پسته در ایران به‌شمار می‌آیند.

۸۰ درصد پسته تولیدشده در ایران، از این مناطق به‌دست می‌آید.

با این‌که پستهٔ ایران و آمریکا از یک نژاد هستند اما پستهٔ ایرانی طعم بهتری دارد.

چیزی که بسیاری از توزیع کنندگان عمدهٔ اروپایی هم آن را تأیید می‌کنند.

(بذر و نهال اولین پسته‌های کاشته شده در آمریکا از انواع پسته‌های ایرانی بوده‌است که به خاطر تغییر خاک و آب و هوا طعم آن تغییر کرده‌است) مثلاً پسته ترکیه از نژاد دیگری است.

 

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا