آبیاری

آبیاری، آبیاری سطحی

آبیاری

آبیاری، آبیاری سطحی، بکارگیری مصنوعی آب در زمین و خاک می‌باشد.

آبیاری گسترش آب روی زمین و نفوذ آن در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول است.

فقط ۱۵ درصد از زمین‌های کشاورزی دنیا تحت آبیاری قرار دارند و ۸۵ درصد مابقی به صورت دیم اند و نیازی به  آبیاری ندارند.

نیمی از تولیدات کشاورزی و غذای مردم جهان از همین زمین‌های آبی حاصل می‌شود؛ که این خود نشان دهنده اهمیت و نقش آبیاری در بخش کشاورزی است.

آبیاری از قدیمی‌ترین فعالیت‌های بشری بوده که اصلی‌ترین هدف آن افزایش تولید محصولات کشاورزی است.

در آبیاری رطوبت خاک باید در حدی حفظ شود که گیاه دچار کمبود آب نشود.

باید توجه داشت که کمبود رطوبت در خاک همان قدر برای گیاه مشکل‌ساز است که رطوبت بیش اندازه خاک.

بنابراین نباید در آبیاری زیاده‌روی کرد، زیرا باعث می‌شود گیاه از رطوبت بیش از اندازه آسیب ببیند و عملکرد محصول پایین بیاید.

هدف آبیاری در بعضی موارد می‌تواند کنترل دمای هوا، رطوبت هوا و کاهش آفات و بیماری‌های گیاهی باشد.

انواع روش‌های آبیاری را می‌توان در دو دسته کلی آبیاری سطحی و آبیاری تحت فشار طبقه‌بندی کرد.

اصلی‌ترین تفاوت بین روش‌های آبیاری سطحی و تحت فشار، نوع نیروی به‌کار رفته برای توزیع آب در مزرعه است.

منابع آب سطحی

در آبیاری سطحی آب به‌کمک نیروی جاذبه زمین یا نیروی ثقل در روی زمین پخش می‌شود.

به‌همین علت نام دیگر آبیاری سطحی، آبیاری ثقلی است.

آبیاری سطحی قدیمی‌ترین و گسترده‌ترین روش آبیاری است که به آن آبیاری سنتی نیز گفته می‌شود.

سه روش عمده آبیاری سطحی شامل آبیاری نواری، آبیاری کرتی و آبیاری جویچه‌ای است.

آبیاری سطحی
آبیاری سطحی
منابع آب سطحی جاری:

جریان آب این منابع در طول زمان هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی دائماً در حال تغییر می‌باشد.

عموما کیفیت پایینی دارند جریان‌های حاصل از نزولات جوی، دارای دبی متغیری می‌باشند،

ولی آن دسته که دارای منابع تغذیه زیرزمینی هستند مانند چشمه و قنات، تغییرات کمتری دارند.

ناخالصی‌های عمده این منابع از نوع فیزیکی و دارای مواد معلق معدنی و آلی می‌باشند.

در صورت قرار گرفتن در معرض هوا عموماً ناخالصی‌های شیمیایی آنها مانند کلر، آهن، کربنات و بی کربنات اکسید می‌شوند.

منابع آب سطحی راکد:

مانند: استخرها، حوضچه‌های طبیعی، مخازن سدها، دریاچه‌های آب شیرین، آبگیرها، تالاب‌ها و . . . می‌باشد.

در این منابع، آب جریان ندارد و همیشه در دسترس می‌باشد.

ولی ممکن است در طول فصل آبیاری نوسانات شدیدی در سطح آن ایجاد شود،

لذا میزان برداشت با توجه به حداقل عمق در طول برداشت لحاظ می‌گردد؛ و وابستگی شدیدی به تغذیه مجدد دارند.

از نظر آلودگی در این منابع ناخالصی‌های فیزیکی (شن، سیلت) و املاح محلول و آهن دوظرفیتی وجود ندارد؛

ولی ناخالصی‌های آلی مثل خزه‌ها، جلبک ها، برخی جانوران کوچک آبزی و آثار و بقایای موجودات زنده در آن‌ها فراوان یافت می‌شود.

سد
آبیاری سطحی راکد

منابع آب زیرزمینی

در ایران به دلیل واقع شدن در منطقه خشک و نیمه خشک مخصوصاً در ناحیه مرکز کشور ازمنابع اصلی تأمین آب آبیاری محسوب می‌شوند.

عموماً کیفیت بالایی دارند از لحاظ کمی میزان برداشت بسته به تغذیه این منابع دارد.

به‌طوری‌که باید از طول عمر مفید سیستم در استفاده از این منابع اطمینان کافی حاصل گردد.

با توجه به ناخالصی‌های کمی که دارند مناسب ترین آب برای استفاده در سیستم‌های آبیاری تحت فشار محسوب می‌شوند.

معمولاً عاری از آلوده‌کننده‌های فیزیکی و آلی می‌باشند بیشتر مشکل مربوط به وجود آهن، کلر، کربنات و بی کربنات کلسیم می‌باشد؛

ازطرفی هنگامی که این آب‌ها در مجاورت هوای آزاد قرار می‌گیرند املاح مذکور اکسیده شده و رسوب می‌نمایند.

آب های زیرزمینی
آب های زیرزمینی

منابع آب نامتعارف: (فاضلاب‌ها و پسآب‌های تصفیه شده، آب زهکش‌ها و آب‌های شور و لب‌شور)

فاضلاب‌ها و پسآب‌های تصفیه شده، آب زهکش‌ها و آب‌های شور و لب‌شور می‌توانند به عنوان منبعی برای تأمین آب، مورد استفاده قرار گیرند به دلیل دبی ثابتی که دارند مورد اطمینان می‌باشند.

از لحاظ کیفی در استفاده از چنین آب‌هایی باید کلیه جوانب کیفیتی آب آبیاری مورد توجه قرار گیرد،

همانند گرفتگی، مسائل بهداشتی، سمیت بعضی از عناصر و بهم خوردن تعادل عناصر کم مصرف در خاک.

آب دریاها به عنوان منابع آب شور
آب‌های زیر سطحی و آب زهکش‌ها به عنوان منابع آب لب‌شور
فاضلاب‌ها (شهری وصنعتی) به عنوان پسآب تصفیه شده قابل استفاده می‌باشند.

فاضلاب شهری ازنظر کمی تقریباً دارای دبی ثابتی و جریان آن مداوم است.

از لحاظ کیفی قابل پیش‌بینی و معمولاً محتوی باکتری است ولی پساب صنعتی گاهی محتوی مواد سمی است و مواد آلی آن شاید قابل تجزیه نباشد؛

لذا باید آن‌ها را قبل از ورود به شبکه فاضلاب شهری تصفیه مقدماتی کرد.

مزایا آبیاری

  • افزایش کمی و کیفی محصولات
  • سود حاصل از افزایش کمی و کیفی محصول
  • درآمد حاصل از فروش آب برای دولت
  • افزایش فرصت شغلی
  • شستشوی املاح سطح خاک
  • سادگی و عدم نیاز به دستگاه و تجهیزات پیچیده
  • هزینه سرمایه‌گذاری اولیه پایین
  • عدم نیاز به انرژی

معایب آبیاری

  • فرسایش
  • شور و قلیایی شدن خاک
  • غرقابی شدن یا باتلاقی شدن زمین‌های کشاورزی.
  • راندمان آبیاری سطحی پایین است که باعث هدر رفت آب می‌شود.
  • تخریب زمین‌های کشاورزی
  • اتلاف سود و اتلاف بیهوده آبی که با قیمت گزاف تأمین گردیده و برای نگهداری و توزیع آن سرمایه‌گذاری زیادی صورت گرفته‌است.
  • آبیاری سطحی نیاز به دبی آب بالایی دارد. 
    آبیاری سطحی راکد
    آبیاری سطحی راکد، سدها
آبیاری سطحی
آبیاری سطحی، غرقابی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا