باغداری

کاشت درخت خرما

مقدمه

سابقه کشت این درخت در دنیا به بیش از 5000 سال پیش رسیده و کاشت آن در ایران از بدو تاریخ و تشکیل سلسله هخامنشی معمول بوده است.

تکثیر این درخت بوسیله هسته خرما یا بوسیله جابجا کردن پاجوشها ( جوانه هاي خرما) صورت می گیرد.

بهترین وسیله تکثیر خرما همان جابجا کردن درخت کوچکی است که اطراف درخت نخل مادر تولید می شود.

بهترین فصل تکثیر، تابستان و ماه هاي تیر و مرداد است.

طریقه باروري این درخت بدین صورت است که به ازاء هر 95 اصله درخت ماده ، 15 اصله پایه نر در نظر گرفته می شود و خوشه

ها را از درخت نر درمی آورند و درختان ماده را باور میکنند که در اصطلاح محلی به این عملایوار می گویند.

درخت خرما داراي انواع مختلف می باشد و بعضی معتقدند به 400 نوع می رسد.

 

انواع خرما

معمولاً اولین درختی که به ثمر می نشیند و رطب و خرما می دهد آل مهتري و آخرین هلیلی می باشد.

از انواع دیگر نخل میتوان به خنیزي، مرداسنگ، هلو(karita) ، سلانی، کریته ،(halow) شاهانی، شکري و … اشاره کرد.

مراحل مختلف رشد میوه نخل بدین صورت است که ابتدا به صورت سفید و مانند پنیر است که به آن کور(Kuvr) می گویند و بعد

به ترتیب پنگرك (Pengerak) ، کنگ(kong) ، رطب (retab) و بالاخره خرما درمی آید.

خرمایی که به حد رشد نرسیده ، منگ (meng) ، خرماي خشک را سلنگ (saleng)، هسته آن را استک (estak) و سرپوش آنرا پیزگ (pizg) می گویند.

کاربرد اجزای نخل

نخل درختی است که یکسال تمام می تواند هزینه زندگی یک کشاورز را تامین کند.

در تابستان از میوه تازه آن ، رطب و در زمستان از خرماي آن استفاده می کنند.

در سایه اش می خوابند و از الیاف و برگهاي و ساقه هاي آن خانه و منزل به صورت لهر(Lahar) و سرگ (Serg) ساخته و از

فرآوردهاي آن قند خرما ، شیره خرما ، سرکه و الکل به دست می آورند.

هسته خرما مصرف غذایی براي دامها دارد و از برگ آن براي یافتن زیراندازي به نام تک Tak و سبد و دیگر محصولات حصیري

مانند کنتله(Kantela) بادبزن ، سرجهله ، جارو ، طناب حصیري استفاده می شود.

از خوشه خرما که به پنگ (Pang) معروف است سبد درست می کنند.

از سیس خرما (Sis)الیاف وسط شاخه ها) جهت شستن ظرف و بافتن طناب محکمی به نام پوران(Powran) ،که براي بالا رفتن ا

ز درخت ساخته میشود، استفاده می شود.

آفت نخل :

تشنگی، طوفانهاي شدید، تند سیل، رعدو برق، ملخ و کپره زدن به زبان محلی کپرت(Kaport) است.

مرگ نخل تدریجی است، اول از ثمر می افتد، ضعیف می شود، در تنه و ساقه آن چین و چروکهاي دیده می شود

سرانجام لاغر و نحیف شده و گودالهایی در تنه آن ظاهر میگردد که منجربه مرگ نخل می گردد.

طبقه بندي گیاهشناسی درخت خرما

نخل خرما از گیاهان تک لپه اي خانواده نخل ها است این خانواده 200 جنس و 1500 گونه دارد.

بومی مناطق گرمسیري و نیمه گرمسیري آفریقا و جنوب آسیا می باشد.یکی از این گونه ها نخل خرماي معمولی(phoenix dactylifera L) است.

خرما گیاهی چند ساله و دو پایه است یعنی گل هاي نر و ماده روي پایه هاي جداگانه قرار دارد.

از نظر تولید میوه عمر اقتصادي نخل خرما حدود 40 سال است.

از نظر طبقه بندي تاکسونومیک به شرح زیر میباشد:
گروه Spadiciflora
راسته Palmea
خانواده Palmaceae
زیرخانواده Coryphyoideae
قبیله Phoeniceae
جنس Phoenix
گونه Dactylifera

اندامهاي رویشی نخل خرما

ریشه

درخت خرما چون تک لپه است ریشه اصلی ندارد بلافاصله پس از آن که ریشه اولیه از بذر بیرون آمد ریشه ثانویه ظاهر می شود.

آنها خوشه هاي متراکمی تشکیل می دهند و در تمام طول قطرشان یکسان است

تمام ریشه هاي خرما داراي کیسه هاي هوایی هستند که بعنوان اندام تنفسی عمل می کنند.

درخت خرما تنه اي مستقیم و استوانه اي دارد و قطر آن در طول تنه یکسان است

تا محل تاج که برگها یکباره بصورت انبوه ظاهر می شوند تغییر نمی کند.

 

برگ

 

بسته به رقم سن درخت و شرایط محیطی برگهاي نخل 6 -3 متر طول دارند.

در هرسال 35 -10 برگ جدید ایجاد می شود که طول عمرشان 7- 3 سال است.

تعداد برگهاي هر نخل معمولاً 140- 30 عدد است.

لیف

 

در قاعده برگ غلافی است که نخل را دربر می گیرد این غلاف شامل بافت سفید رابطی است

که براثر دسته هاي آوندي منشعب می شود با رشد برگهاي به سمت بالا بافت رابط تا حدود زیادي ناپدید می شود

و دسته هاي آوندي خشکیده و قهوه اي رنگ بصورت نوار لیفی محکم و زبر در می آید که به لبه هاي جانبی قسمت زیرین و

قاعده رگبرگ اصلی در برگها چسبیده و تنه را می پوشاند.

 

خار

 

خارها در دو حاشیه بیرونی دمبرگ قرار دارند و تعداد آنها بسته به رقم بین 60 – 10 عدد متغیر است.

خارها می توانند بصورت منفرد و گروههاي دوتایی یا سه تایی باشند.

تعداد و ترتیب قرار گرفتن آنها در طرفین رگبرگ اصلی در تشخیص ارقام خرما حائز اهمیت می باشند.

 

برگچه

 

برگچه یا برگهاي پرمانند سخت، نیزه اي شکل و از طول تا خورده اند.

به طور اریب به دمبرگ یا رگبرگ اصلی که طول و عرض آن در ارقام مختلف متغییر است متصل هستند.

نحوه قرار گرفتن برگچه ها بسته به واریته متفاوت هستند.

 

اندامهاي زاینده

گریبانه (اسپات)

 

گریبانه ها یعنی پوششهایی که خوشه هاي گل را تا زمان رشد کامل در بر می گیرند

بر روي نقطه رشد در زوایاي شاخه ها بصورت جوانه ظاهر می شوند آنها از درون غلافهاي لیفی که قاعده محور برگ را تشیکل می دهند ظاهر می شوند.

گریبانه ها در ابتدا سبز رنگ و سپس قهوه اي میشوند گریبانه هاي نر از گریبانه هاي ماده معمولاً کوتاه تر و پهن تر هستند .

متوسط تعداد آنها در نخل ماده در حدود 12 – 6 و در نخل نر قدري بیشتر است.

گل آذین(خوشه گل)

با شکافتن گریبانه یا اسپات گل آذین که سنبله مرکب است آشکار می شود و ساقه اصلی یا محور خوشه رویت می گردد.

رشد این محور ادامه یافته و در هنگام رشد کامل طول آن بسته به رقم گاهی تا 2 متر یا بیشتر می رسد.

سنبلکها براق و طول آنها از 10 سانتیمتر تا 1 متر یا بیشتر متغیر است.

تعدادشان در هر خوشه گاهی تا 150 عدد می رسد گلها کوچک، معمولاٌ زًرد رنگ، سفت و چرمی، چسبیده به محور سنبلک و

بی پایه اند و در انحناي سنبلک ایجاد می شوند.

گلهاي نر معطرند و از 3 کاسبرگ، 3 گلبرگ تخم مرغی ناقص و روپوش دار ، 6 پرچم با محورهاي کوتاه نوك تیز و برافراشته تشکیل شده اند.

گلهاي ماده 3کاسبرگ دارند که بصورت کاسه کوچکی بنظر می آیند.

هر گل ماده داراي سه گلبرگ مدور فلسی، 6 پرچم ناقص و سه پرچم آزاد با تخمکهاي مستقیم و بی پایه و کلاله خمیده است.

در گلهاي تلقیح شده معمولاً 2برچه نارس می ماند و تنها یکی به میوه تبدیل می شود.

برچه هاي نارس بصورت دواندام کوچک قهوه اي در کنار میوه تازه تشکیل شده باقی می مانند و پس از مدتی می رسند.

 

میوه

 

برحسب رقم و شرایط رشد، وزن میوه خرما بین 2 الی 60 گرم طول طول آن 18 الی 110 میلیمتر و عرض آن بین 8 الی 32 میلیمتر متغیر است.

از نظر رنگ میوه ارقام خرما متفاوت است ولی عمدتاً دو رنگ زرد و قهوه اي در اغلب ارقام دیده می شود.

از نظر جنس و میوه ارقام خرما به سه گروه نرم (تر) خشک و نیم خشک تقسیم می شود.

میوه هاي بذر دار تشکیل شده داراي مراحل رشد مختلفی با نامهاي حبابوك، کیمري، خلال،رطب و تمر هستند.

 

حبابوك:

 

میوه کوچک، نابالغ و سبزرنگی که بعد از گرده افشانی تشکیل می شود را حبابوك گویند طول دوره حبابوك از 1تا 3 هفته بطول می انجامد.

 

کمیري:

در این مرحله میوه رشد کرده و به رنگ سبز روشن در می آید این مرحله طولانی ترین مرحله رشد و نمو میوه می باشد.

 

خلال(خارك):

این مرحله معروف به مرحله تغییر رنگ است که در آن رنگ میوه از سبز به زرد یا زرد کمرنگ ، صورتی یا قرمز تغییر می یابد.

 

رطب:

در مرحله رطب ، میوه ها کم و بیش شفاف شده و رنگ آنها از رنگ دوره خلال به رنگ قهوه اي یا نزدیک به سیاه تغییر می یابد.

این تغییر رنگ با نرم شدن بافت میوه نیز همراه است.

 

تمر:

آخرین مرحله رسیدگی میوه خرما را تمر می گویند در این مرحله میوه مقادیر فراوانی از رطوبت خود را از دست می دهد

تا آنجا که در اثر افزایش نسبت قند به آب در میوه ، امکان تخمیر قندهاي موجود در میوه به شدت کاهش یا کاملاً متوقف میشود.

 

هسته

برحسب رقم شرایط رشد داراي وزنی بین 5 تا 4 گرم، طول 12 تا 36 میلی متر و عرض 6 تا 13 میلیمتر می باشد..

هسته حالتی کشیده واز سمت شکم داراي یک شیار طولی است.

 

نیازهاي اکولوژیک نخل خرما

 

بطور کلی خرما محصول نقاط حاره است اگر چه در نقاط نیمه گرمسیري نیز کشت شده است.

رشد خرما در نقاطی میسر است که داراي زمستان معتدل و تابستان گرم و خشک براي رسیدن میوه باشد.

مدت 7- 5 ماه از زمان گرده افشانی تا برداشت میوه باران یا رطوبت بیش از اندازه وجود نداشته باشد.

عوامل آب و هوایی ، خاك، آب، توپوگرافی از جمله عوامل تعیین کننده مناسب بودن یک منطقه جهت کاشت خرما هستند.

 

روش هاي تکثیر خرما:

1- تکثیر خرما از طریق بذر :

تکثیر از طریق بذر (هسته) قدیمی ترین روش تکثیر خرما می باشد وتقریباً منشاء همه ارقام موجود در دنیا بذر می باشد.

تکثیر از طریق بذر در برنامه هاي تجاري تولید خرما منسوخ شده می باشد.

تکثیر از طریق بذر عمدتاً در برنامه هاي اصلاح وبه نژادي خرما و همچنین تولید نهال به منظور مصارف غیر خوراکی نظیر احداث

فضاي سبز یا تولید چوب به منظور نئوپان سازي می تواند مفید باشد.

 

2- تکثیر از طریق پاجوش:

منجر به حفظ کلیه صفات و خصوصیات پایه مادري در گیاه جدید می گردد.

در حال حاضر رایج ترین مناسب ترین و ارزان ترین روش تکثیر نخل در دنیاست که توسط نخل کاران ایران نیز در نخلستان ها انجام

می شود.

ویژگی هاي پاجوشخوب عبارتند از:

1- پایه مادري باید سالم و شاداب باشد.

2- پاجوش باید جوان در وضعیت رشد سریع به قدر کافی بزرگ و تقریباً استوانه اي شکل باشد.

3- پاجوش باید ریشه دار باشد.

4- پاجوش باید توسط کارگران ماهر و مجرب از تنه مادري جداسازي شده باشد.

5- محل قطع پاجوش باید کوچک صاف بدون ترك و شکاف باشد.

6- هیچ گونه آلودگی به آفات و بیماریها نداشته باشد.

7- تعداد پاجوشهاي متصل به تنه مادري نباید زیاد باشد مناسب ترین تعداد 5 3 پاجوش پاي هر نخل مادري است.

8- وزن پاجوش بین 25 -10 کیلوگرم باشد.

9- پاجوش 5 -3 ساله باشد و قطر قاعده آن 35 – 20 سانتی متر باشد.

 

معایب تکثیر از طریق پاجوش

1- تولید پاجوش معمولاً در دوره کوتاهی از زندگی نخل ( 20- 8 سال اول ) صورت می گیرد.

2- درصد تلفات نسبتاً بالا و نیاز به واکاري مجدد دارد( میانگین درصد گیرایی پاجوش در ارقام مختلف حدود % 60 است).

3- زمان نسبتاً طولانی جهت ثمر دهی ( 6سال به بالا) نیاز است.

4- عدم امکان تولید انبوه نهال (هر درخت خرما در طول عمر خود حداکثر 30 – 20 پاجوش در شرایط مطلوب تولید می کند).

5- نیاز به کارگر ماهر و مجرب جهت جداسازي از تنه مادري دارد.

6- هزینه زیاد جداسازي

7- امکان انتشار آفات و بیماریها

 

عوامل موثر در گیرایی پاجوش:

1- رقم

2- زمان کاشت پاجوش

3- نحوه جداسازي

 

رقم:

گیرایی پاجوش ها در ارقام مختلف متفاوت است که بستگی به قدرت ژنتیکی ریشه زایی و تحمل شرایط ناهنجار محیطی دارد.

زمان کاشت پاجوش:

براساس تجارب موجود در کشور مناسب ترین زمان جهت انتقال و کاشت پاجوش در اغلب مناطق خرما خیز کشور به ترتیب

فصلهاي بهار و پاییز می باشد.

نحوه جداسازي:

براي جداسازي پاجوش از پایه مادري ابتدا باید نخلستان ها را آبیاري نمود

بعد از گاورو شدن خاك پاي نخل باید خاك اطراف آن را کنار زد به طوري که محل اتصال پاجوش به پایه مادري ظاهر گردد.

نکته :

قبل از انجام عملیات جداسازي پاجوش برگهاي اضافی و خشک هر پاجوش ابتدا حذف و سپس بقیه برگها جمع شده و توسط

طناب باریک یا بوسیله برگ خرما به هم بسته شوند تا در حین کار جداسازي پاجوش اولاً به پاجوش آسیب نرسد

ثانیاً براي عملیات جداسازي ایجاد مزاحمت نکند.

پس از مراحل فوق پاجوش براي جداسازي آماده می باشد جهت جداسازي پاجوش باید از افراد ماهر و مجرب استفاده نمود

ناف پاجوش پس از جداسازي باید کاملاً صاف و سالم باشد.

براي قطع محل اتصال پاجوش به نخل مادري ( ناف) از وسیله اي بنام دیلم که داراي تیغه برنده تیز و فولادي است استفاده می

گردد.
پاجوش را باید طوري از پایه مادري جدا کرد که ناف آن سالم و حداقل یک ریشه سالم داشته باشد پاجوشهاي فاقد ریشه به

دلیل عدم گیرایی ارزش کاشت نداشته و معمولاً سبز نمی شوند.

هرسو ضدعفونی ریشه پاجوش:

بعد از پایان عملیات جداسازي پاجوش قاعده برگهاي پیر و برگهاي پایینی پاجوش تا نزدیکی لیف ها حذف میگردند.

و قاعده پاجوش عاري از برگ باقی گذاشته می شود بهتر است پاجوش توسط محلول قارچ کش مناسب به منظور جلوگیري از

رشد قارچهایی که منجر به پوسیدگی جوانه اصلی پاجوش میشوند ضدعفونی گردد.

نکته:

در صورت عدم امکان کاشت به موقع پاجوش می توان تا حدود 20 روز پس از جداسازي پاجوش نسبت به نگهداري آن درآب

(فقط ریشه درون آب) اقدام نمود.

نحوه کاشت :

کاشت پاجوش در زمین اصلی یا خزانه انجام می گیرد کشت در خزانه بدلیل مراقبت و رسیدگی بهتر احتمال گیرایی پاجوش ها را افزایش می دهد.

کاشت در خزانه به دو روش کرتی و جوي و پشته انجام میگیرد. ابعاد کرت بسته به بافت خاك متفاوت است.

* در خاك با بافت متوسط معمولاً ابعاد کرتها 10*4 متر در نظر گرفته می شود و پاجوشها به فاصله یک متر از یکدیگر کاشته می

شود.

در روش جوي و پشته عرض پشته ها حدود 100 – 75 سانتیمتر و پاجوشها به فاصله یک متر از هم روي پشته کاشته می شود.

همچنین می توان عرض پشته ها را دو برابر گرفت و پاجوشها را در دو طرف پشته بصورت مثلثی کشت نمود.

پس از آماده سازي خزانه اقدام به حفر گودالی به ابعاد حدود یک متر (بسته به اندازه پاجوش) می نمایند.

جهت پر کردن چاله ها می توان از مخلوط ماسه بادي و خاك سطح الارض زراعی به نسبت مساوي یا مخلوط کود حیوانی ماسه

و خاك سطح الارض استفاده نمود.

مناسب ترین کاشت عمقی است که محل بزرگترین قطر پاجوش با سطح خاك هم سطح گردد.

 

پوشش پاجوش:

ایجاد پوشش مناسب در اطراف پاجوش خرما بعد از کاشت آن در خزانه یا زمین اصلی نیز از عواملی است که می تواند گیاه را

در مقابل عوامل نامساعد محیطی از جمله سرما و گرما محافظت نماید.

یکی از مناسب ترین و فراوان ترین این مواد برگ نخل خرما است که تقریباً در تمام مناطق جهت پوشش دادن پاجوشهاي کشت

شده مورد استفاده قرار می گیرد.

به این منظور هر پاجوش بوسیله 8- 6 برگ خرما که قسمت پایین و خاردار آن حذف شده پوشانده می شود عمل پوشش دادن

پاجوشها هرچه زودتر انجام شود بهتر است.

پس از کاشت پاجوش و تهیه تشتک اطراف آن باید اطراف تنه پاجوش را با مالچ مناسب (کلش گندم ، خاك اره سالم و غیره)

پوشش داد این کار باعث کاهش میزان تبخیر آب و جلوگیري از رشد علفهاي هرز می گردد.

در روش آبیاري سطحی بهترین روش آبیاري روش تشتکی است .

تشتک اطراف پاجوش باید 1/8-1/5 متر قطر و 30- 20 سانتیمتر عمق داشته باشد.

آبیاري به روش قطره اي بدلیل یکنواختی بیشتر رطوبت و همچنین گیرایی بیشتر پاجوشها وضعیت مطلوب تري نسبت به روش

سطحی دارد.

بعد از کاشت پاجوش باید فوراً آنرا آبیاري کرد و تا 6- 4 ماه باید آبیاري به گونه اي صورت گیرد که خاك اطراف پاجوش مرتب

مرطوب باشد.

بسته به نوع سیستم کاشت ( کاشت در خزانه یا در زمین اصلی) می توان از دو روش آبیاري نواري و تشتکی یا تحت فشار

(قطره اي بابلر) استفاده نمود.

در آبیاري تحت فشار قطر تشتک اطراف پاجوش 3 متر و عمق آن 30- 20 سانتیمتر در نظر گرفته می شود.

تکثیر خرما به روشکشت بافت:

کشت بافت گیاهی عبارت است از تکنیکی براي تولید و تکثیر گیاه کامل از بخشهایی از سلول یا بافت گیاه.

این نوع تکثیر مرسوم به تکثیر ریز ازدیادي است و با دو روش تولید گیاهک از طریق اندام زایی و جنین رویشی یا گیاهک زایی

امکان پذیر است.

در هر دو روش یک محیط آزمایشگاهی استریل و استفاده از هواي تصفیه شده الزامی است.

فوائد تکثیر خرما به روشکشت بافت عبارتند از:

• درختان خرماي حاصل از کشت بافت کاملاً شبیه به والدین(true to type) هستند.

• امکان تولید انبوه نهال شبیه به گیاه مادري وجود دارد.

• واریته هاي کمیاب خرما را می توان در مقیاس وسیع تولید نمود.

• تکثیر نخل خرما به روش کشت بافت را می توان در هرزمان و هر فصل انجام داد بنابراین تحت تأثیر شرایط فصلی قرار ندارد.

• مدت زمان تولید نهال به حد قابل ملاحظه اي کاهش می یابد.

• امکان تکثیر ارقام ماده برتر و سالم ، واریته هاي مقاوم به بیماریهاي و شوري و تنش هاي محیطی و هم چنین تولید انبوه پایه

هاي نر پرگرده با ویژگی هاي متازنیایی مطلوب وجود دارد.

• نهال هاي کشت بافت داراي سیستم ریشه توسعه یافته هستند بنابراین درصد بقاء آنها در مزرعه بالاتر از 90 درصد است

ضمن اینکه جهت استقرار در مزرعه به آب زیادي (برخلاف پاجوش) نیاز ندارند.

• نهال هاي کشت بافتی در هر زمان از سال قابل کشت هستند هویت رقم نهال حاصل از کشت بافت مشخص و تضمین شده

است انتقال نهال راحت تر و هزینه انتقال آن پایین است.

• خطر انتشار آفات و بیماریهاي نخل از یک منطقه به منطقه دیگر یا از یک کشور به کشور دیگر وجود ندارد و یا بسیار کم است.

• تولید باغهاي یکدست از نظر ساختار ژنتیکی و ظاهري ، رشد سریع و ثمر دهی زود هنگام ( 3- 2 سال زودتر نسبت به پاجوش

) را می توان از مزایاي کشت بافت نام برد.

کاشت

مراحل احداث نخلستان:

1- با توجه به صنعت دائمی بودن نخل خرما، مرحله کاشت یکی از مهمترین مراحل احداث نخلستانهاي تجاري خرما می باشد.

قبل از هرگونه اقدام عملی در زمینه احداث نخلستان باید مطالعات زیر انجام شود.

بررسی وضعیت آب هواي منطقه پس از بررسی مساعد بودن منطقه مراحل بعدي انجام شود.

بررسی وضعیت خاك

نمونه برداري از خاك و اعماق مختلف ( 30- 60، 0 – 90، 30 – 120، 60 – 90 ) سانتی متري وتجزیه آن به منظور اطلاع از کیفیت

فیزیکی و شیمیایی خاك ضروري است.

بررسی وضعیت آب:

با انجام میزان آب قابل استفاده، دائمی بودن منبع آب، مسیر جریان آب از منبع تا سر مزرعه و کیفیت آب آبیاري (شوري، ph)

آزمایشها باید بررسی گردد.

میزان سرمایه مورد نیاز:

سرمایه مورد نیاز جهت خرید زمین و آب، تسطیح، اصلاح خاك، زهکشی، احداث سیستم هاي آبیاري ، خرید پاجوش یا نهال

کشت بافت ، کود حیوانی و شیمیایی، سموم آفت کش ،حفر گودال کاشت، خرید لوازم و ادوات مورد نیاز کاشت، داشت و

برداشت و تعداد نیروي کارگر مورد نیاز باید دقیقاً محاسبه و براساس میزان سرمایه مورد نیاز نسبت به احداث نخلستان مطابق

با اصول فنی اقدام نمود.

2- انتخاب رقم

ویژگیهاي مهم در انتخاب رقم، معرفی وکاشت آن در یک منطقه عبارتند از:

 

• سازگاري با شرایط آب وهوایی منطقه

• عملکرد بالا

• کیفیت مطلوب(رنگ ، مناسب،شکل واندازه و طعم مناسب، نسبت گوشت به هسته بالا،درصد ترکیبات مغذي مناسب فیبر کم

درمیوه)

• مقاومت یا تحمل در مقابل آفات و بیماریها.

• مقاومت یا تحمل بالا در مقابل شرایط نامساعد خاك و آب

• قابلیت حمل و نقل و انبارداري بالا

• عدم ابتلا به آفات انباري، ترشیدگی و آلودگی به بیماریها در انبار

• قابلیت شستشو در ( ارقام خشک) و بسته بندي مناسب

• زمان مناسب رسیدن محصول و عرضه به بازار مصرف.

• اقتصادي بودن قیمت محصول

 

سازگاري با منطقه کاشت:

سازگاري با شرایط آب و هوایی منطقه فاکتوري بسیار مهم و اساسی در انتخاب و معرفی آن رقم در منطقه می باشد.

با وجود اینکه نخل خرما تحمل بسیار زیاد در مقابل شرایط نامساعد محیطی دارد.

اما تولید محصول با کمیت و کیفیت مطلوب در ارقام مرغوب و تجاري منوط به تأمین نیازهاي اکولوژیک خاص آن رقم است.

 

عملکرد بالا:

بدون شک یکی از مهم ترین اهداف در تولید هر محصول زراعی و باغی استفاده از حداکثر پتانسیل ژنتیکی تولید آن محصول می

باشد.

میزان عملکرد ارقام مختلف یک نبات در شرایط محیطی یکسان متفاوت است.

عمکلرد بالاي هر رقم باعث افزایش راندمان تولید درآمد نخل کار می گردد.

کیفیت:

در شرایطی که صرف عملکرد بالا نمی تواند مبناي اتخاذ تصمیم صحیح در معرفی یک رقم در یک منطقه باشد.

اما گاهی با وجود عملکرد پایین ، کیفیت عالی می تواند معیاري براي معرفی آن رقم باشد.

زیرا کیفیت بالا ودر نتیجه قیمت اقتصادي و مطلوب جبران کاهشعملکرد محصول را می نماید.

 

زمان رسیدن و عرضه به بازار

ارقام خرما از نظر رسیدن به سه گروه زودرس،میانرس، دیررس تقسیم می شوند.

مقاومت به خشکی ،شوري

خرما محصول مناطق گرم و خشک است در اینگونه مناطق کمبود آب، مقدار بالاي نمک و شوري آب و خاك از مشکلات عمومی به شمار می روند.

بنابراین برحسب شرایط منطقه کاشت و نوع محدودیت باید ارقامی انتخاب نمود که از قدرت تحمل بیشتري برخوردار باشند.

مقاومت به سرما

مقاومت به آفات و بیماریها:

درخت خرما مانند سایر درختان میوه مورد حمله انواع متعددي از عوامل بیماریزا و آفات قرار می گیرد.

شدت و ضعف حمله و خسارت این عوامل بسته به نوع منطقه رقم و شرایط به زراعی نخلستان متفاوت است

3- انتخاب و تهیه رقم بستر کاشت

نخل خرما در طیف وسیعی از خاکها رشد و پرورش می یابد .

اما کیفیت محصول آن در خاکهاي مختلف متفاوت خواهد بود نخل خرما نیاز به خاکهاي عمیق زهکش دار با بافت مناسب(متمایل

به شنی) و غنی از مواد غذایی و هوموس دارد.

اما با این حا ل در خاکهاي کاملاً شنی و کاملاً رسی رشد و تولید محصول می کند.

به منظور تهیه بستر کاشت ابتدا زمین را آبیاري نموده و پس از گاورو شدن آن اقدام به انجام عملیات شخم (ترجیحاً دو شخم

عمود برهم ) می گردد.

سپس به منظور بهبود خواص شیمیایی و فیزیکی خاك در هر هکتار اقدام به پخش 70 – 50 تن کود حیوانی کاملاً پوسیده نموده

و دو بارعملیات دیسک عمود بر هم انجام می شود.

البته به منظور صرفه جویی در مصرف کود حیوانی و کاهش هزینه هاي کاشت می توان از پخش سطحی کود حیوانی صرف نظر

و فقط به مصرف کود حیوانی در هنگام پر نمودن چاله هاي کاشت اکتفا نمود.

سپس عملیات ماله کشی (لولر زدن) انجام می شود.

ماله کشی زمین بویژه در نخلستانهاي احداثی که به روش سطحی آبیاري خواهند شد بسیار حائز اهمیت است .

چون علاوه بر تسهیل در عملیات آبیاري و جلوگیري از هدر رفتن آب، از نفوذ آب به درون قلب پاجوش و پوسیدگی و خشک شدن

آن جلوگیري می کند.

4- تهیه نقشه کاشت:

در نقشه کاشت باید محل خیابانها ،جویهاي اصلی و فرعی،محل ساختمانها و انبارها دقیقاً مشخص و زمین کاشت به شکل

مناسب قطعه بندي گردد.

نقاط کاشت براساس فواصل تعیین شده مشخص شوند تعیین دقیق محل گودالهاي کاشت در احداث یک نخلستان مدرن و

تجاري بسیار حائز اهمیت است.

5- حفر گودال

حفر گودال شرایط مطلوبی را جهت رشد رویشی و افزایش درصد بقاء نهالهاي کاشته شده بوجود می آورد.

ابعاد گودال هاي کاشت بستگی به اندازه پاجوش یا نهال کشت بافت و بافت خاك دارد.

به طور کلی ابعاد گودالها1* 0.5 تا 1 1* ابعاد گودالها از 0.5 متر متفاوت خواهد بود.

عملیات حفر گودال به سه روشامکان پذیر است

1- حفر گودال به کمک کارگر

2- حفر گودال با مته هاي گوده برداري

3- حفر گودال با بیل مکانیکی

زمان و نحوه پرکردن گودال کاشت.

گودالهاي حفر شده باید به مدت 30- 20

روز در مقابل نور شدید خورشید قرار گیرند.

پس از پرنمودن چاله ها اقدام به آبیاري گودال نموده تا مخلوط ریخته شده درون گودال نشست نماید.

این عمل به پوسیدن کود حیوانی و ایجاد بستر کشت نهال کمک فراوان می کند.

6- فاصله کاشت

انتخاب فاصله کاشت یکی از فاکتورهاي بسیارمهم در احداث نخلستانهاي مدرن و تجاري است.

در انتخاب فاصله مناسب کاشت نوع واریته خرما و شرایط آب و هوایی (به ویژه رطوبت سنجی،بارندگی ،بادهاي موسمی و

درجه حرارت) نقش بسیار مهمی دارند.

در شرایط ایران فاصله 8*8 متر متر (مناطق گرم و خشک) و 8* 10 یا* 9 9متر توصیه می گردد.

7- زمان کاشت:

انتخاب زمان مناسب کاشت تأثیر بسیار بسزایی در میزان بقاء پاجوش ها یا نهال هاي کشت بافت کاشته شده خواهد داشت.

در اکثر مناطق خرما خیز ایران نخل کاران در دو زمان اقدام به کاشت خرما در زمین اصلی می کنند.

از اواسط اسفند ماه تا اواسط اردیبهشت ماه و از اواسط شهریور ماه تا اواسط آبان ماه.

8- نحوه کاشت

عملیات کاشت باید صبح زود انجام شود تا از وارد آمدن تنش به نهال هاي کشت بافت یا پاجوش جلوگیري شود.

در صورتیکه از نهال کشت بافت استفاده می شود باید کیسه هاي اطراف ریشه نهال با دقت برداشته شوند به گونه اي که

بیشترین میزان از مواد بستر کاشت اطراف ریشه همراه آن باقی بماند.

نکته: بسیارمهم واساسی در زمان کاشت رعایت عمق کاشت می باشد.

مناسبترین عمق کاشت عمقی است که پاجوش در سطح بزرگترین قطرش کاشته شود.

بزرگترین قطر پاجوش یا پیاز نهال کشت بافتی هم سطح با سطح خاك اطراف باشد تا امکان ورود آب به درون قلب نهال نباشد.

9- تهیه تشتک

بعد از کاشت باید سریع تشتک اطراف نهال تهیه شود تا پس از آبیاري آب به حد کافی در اختیار نهال قرار گیرد.

در صورتیکه سیستم ابیاري از نوع قطره اي باشد، قطر تشتک حدود 3 متر و عمق آن 30- 20 سانتی متر در نظر گرفته شود.

10- مالچ دهی

یک لایه از مواد آلی نظیر کاه و کلش گندم یا خاك اره سالم در اطراف تنه نهال جهت جلوگیري از رشد علفهاي هرز اطراف تشتک

و تشکیل سله و کاهش میزان تبخیر آب درون تشتک همچنین افزایش میزان هوموس خاك قرار می دهند.

11- آبیاري

بعد از کاشت باید عملیات آبیاري سریع صورت گیرد تا استرس وارد به گیاه به حداقل برسد.

 

داشت

گرده افشانی خرما یکی از حساس ترین کارهاي نخل داري است که نقش بسیار مهمی در افزایش کمیت و کیفیت محصول

دارد.

درشرایط ایران فصل گرده افشانی از اواسط بهمن ماه تا اواسط اردیبهشت ماه به طول می انجامد.

گرده افشانی در نخل خرما به دو صورت طبیعی و مصنوعی انجام می شود.

گرده افشانی طبیعی :

این نوع گرده افشانی بوسیله باد و حشرات انجام می شود از نظر اقتصادي قابل توصیه نیست زیرا:

1- به مقدار زیادي نخل نر نیاز دارد.

2- وزش باد و فعالیت حشرات تابع شرایط جوي است.

 

گرده افشانی مصنوعی:

بوسیله انسان انجام می شود و به دو شکل سنتی و مکانیکی اعمال میگردد.

1- گرده افشانی سنتی

1-1 قراردادن خوشکهاي گل نر درون خوشکهاي گل ماده:

یکی از متداولترین روشهاي گرده افشانی در اغلبمناطق خرماخیز کشور می باشد.

1-2 قراردادن دانه گرده درون پارچه و تکانیدن روي خوشه هاي ماده.

1-3 قراردادان قطعات پنبه آغشته به دانه گرده درون گل آذین ماده:

این روش در کالیفرنیا مورد استفاده قرار گرفته است.

2- گرده افشانی مکانیکی

جهت گرده افشانی مکانیکی از دستگاه گرده افشان استفاده می کنند.

مزایاي گرده افشانی مکانیکی:

1- عدم نیاز به صعود از درختان نخل خرما و سهولت عملیات گرده افشانی

2- کاهش هزینه گرده افشانی

3- عدم نیاز به کارگر ماهر

4- کاهش میزان گرده مصرفی

5- عدم خطر جانی جهت فرد گرده افشان

6- راندمان کار بسیاربالا است

زمان گرده افشانی:

در غالب ارقام خرما بالاترین مقدار محصول با گرده افشانی سه یا چهار روز بعد از باز شدن اسپات (گریبانه) ماده حاصل می

شود.

نحوه جداسازي و نگهداري گرده:

اسپات نر رسیده راباید صبح زود و بلافاصله پس از باز شدن گریبانه چید تا باد یا زنبورها باعث اتلاف گرده نشوند.

رطوبت گیري:

پس از قطع گل آذین نر از پایه مادري عملیات رطوبت گیري باید صورت گیرد.

عدم انجام این کار باعث سیاه شدن (کپکی شدن) و نابودي گل آذین می گردد.

نحوه خشک کردن و رطوبت گیري گل آذین درمناطق مختلف بسته به سلیقه و امکانات نخل دار متفاوت است یکی از عمومی

ترین روشها به شرح زیراست:

خارج کردن خوشه گل نر از درون گریبانه قراردادن خوشه گل روي طناب یا درون سینی ، روي کاغذ روزنامه یا پارچه تمیز بمدت 2

الی 3 ساعت در مکان مناسب مقابل آفتاب تکاندن خوشه گل جهت جمع آوري گرده گلهاي رسیده وباز شده با استفاده از

دست یاضربه زدن با میله آهنی باریک به وسط دم خوشه.

قطعه قطعه کردن خوشه گلهاي نر به گونه اي که هر قطعه حداقل داراي 3- 2 رشته باشد.

قراردادن خوشه ها روي نخ سیمی یا طنابهاي باریک و در جاي خشک و نیمه سایه و به دور از آفتاب شدید و مستقیم قرار دادن

سینی یا کاغذ روزنامه زیر طنابها و جمع آوري گرده 3- 2 بار در طول روز و خشک کردن و نگهداري آن در ظروف مناسب.

 

نحوه نگهداري گرده خشک :

بهترین روش نگهداري گرده خشک قراردادن آن درون ظروف شیشه اي سربسته غیر قابل نفوذ به هوا در مجاورت کلرید کلسیم

که جاذب الرطوب است ( براي هر کیلو گرم دانه گرده میزان دویست گرم کلرید کلسیم ) نیاز است.

در شرایط یخچال با درجه حرارت 5 -4 درجه سانتی گراد می باشد.

تنک خرما

روشهاي تنک کردن خرما

1- کاهش تعداد خوشه ها

2- تنک کردن خوشه ها

3- تنک کردن با استفاده از مواد شیمیایی

کاهش تعداد خوشه ها

روش سنتی و متداول تنک کردن در مناطق خرما خیز دنیاي جدید و قدیم، قطع کامل تعدادي از خوشه ها است

این روش براساس نسبت برگ به خوشه انجام می شود.

مناسب ترین نسبت برگ به خوشه براي اکثریت ارقام خرما 10 برگ به یک خوشه می باشد.

عمل تنک خوشه ها را می توان در دو مرحله انجام داد.

الف : زمان گرده افشانی

در این مرحله معمولاًغلافهایی که خیلی زود یا خیلی دیر ظاهر می شوند حذف می گردند.

ب: شش الی هفت هفته بعد ازگرده افشانی:
با در نظر گرفتن نسبت مناسب برگ به خوشه تعدادي از خوشه هاي تلقیح نشده و ضعیف حذف می شوند.

3- تنک خوشه:
• حذف یک سوم از انتهاي خوشه در هنگام عمل گرده افشانی که در ارقام با خوشکهاي بلند اعمال میشود.
• حذف یک سوم از انتهاي خوشه در مرحله کیمري
• حذف یک سوم از خوشکهاي داخل خوشه
• حذف تعدادي از میوه ها روي خوشکها

تعیین روش مناسب تنک کردن:

یکی از نکات مهم درمورد انتخاب شیوه و زمان تنک کردن میوه خرما، توجه به زمان ظهور آفات مهم و درجه اول میوه خرماخیز

است.

بعنوان مثال در مناطقی که خسارت کرم میوه خوار بیش از 20 درصد است .

باید عملیات تنک کردن را پس از پایان مرحله خسارت نسل اول آفت انجام داد البته در مناطقی که این آفت وجود دارد.

خسارت آن کمتر از % 20 باشد نیازي به مبارزه علیه آفت نیست چون در این حالت عمل تنک کردن طبیعی میوه توسط این

حشره، به نحو مطلوبی انجام می شود.

از نظر اقتصادي تنک میوه ها به روش حذف یک سوم نوك گل آذین در مرحله گرده افشانی مناسبترین روش می باشد.

که علاوه بر افزایش کیفیت و خواص بازارپسندي میوه باعث کاهش خسارت عارضه پژمردگی و خشکیدگی خوشه خرما می

گردد.

هرس نخل خرما:

هرس برگ
زمان هرس برگ

هرس پس از برداشت محصول:

در این مرحله برگهاي خشکیده و برگهاي آلوده به آفات و بیماریهاي نخل حذف می شوند.

در زمان گرده افشانی :

این کار بمنظور سهولت در گرده افشانی انجام می شود.

در زمان تنظیم و آرایش خوشه ها 8- 6 هفته پس از گرده افشانی) این نوع هرس به منظور رعایت نسبت مناسب بین برگ و

خوشه و ایجاد فضاي مناسب زیر خوشه ها جهت آرایش خوشه ها و برداشت آنها صورت می گیرد.

2 هرس دمبرگ (تکریب)

در نخلستانهاي تجاري حذف برگها در دو مرحله صورت می گیرد در مرحله اول که بخش اعظم برگها در آن حذف می گردند.

شامل بریدن بخش کاملاً خشک و پلاسیده برگها می شود .

در این مرحله به فاصله تقریبی 40 – 30 سانتی متر از محل اتصال برگ به تنه اقدام به بریدن برگها می شود و حذف انتهاي

دمبرگها در مرحله دوم صورت میگرد.

در مرحله دوم هرس (تکریب) که معمولاً هر 3 -2 سال یکبار انجام می شود.

بخش باقیمانده از دمبرگها درفصل مناسب آن که معمولاً در فصل پاییز و پس از اولین بارندگی است بریده شده و حذف می گردد.

بارش باران باعث نرم شدن بافتهاي دمبرگ شده و عمل برش را تسهیل می نماید.

 

روشهاي تکریب:

عملیات حذف انتهاي دمبرگ ها در مناطق مختلف خرما خیز کشور به روشهاي متفاوتی انجام می شود.

رایج ترین روشهاي تکریب، روش هاي دستی است که با استفاده از عکفه، اره و یا تبر انجام می شود.

دستگاه هرس ته برگ نیز در جهت تکریب نخلهاي خرما طراحی و ساخته شده است.

هرس خرما

معمولاً در همه ارقام خرما در قسمت قاعده دمبرگ و در دو طرف آن تعدادي خار وجود دارد.

لازم است قبل از گرده افشانی یا در هنگام گرده افشانی نسبت به حذف این خارها اقدام گردد.

نخل کاران جهت حذف این خارها از وسیله اي به نام خارزن دستی استفاده می کنند.

در هنگام استفاده از این وسیله جهت حرکت آن از سمت قسمت ته دمبرگ به سمت نوك دمبرگ تا محلی که خاروجود دارد می

باشد.
اخیراً در موسسه تحقیقات خرما و میوه هاي گرمسیري دستگاه خارزنی خرما طراحی و ساخته شده است که جهت هرس

نخلهاي جوان و کم ارتفاع مناسب به نظرمی رسد.

4- هرس دم خوشه ها پس از برداشت:

بعداز اتمام عملیات برداشت در نخلستانها در اولین فرصت باید اقدام به حذف دم خوشه هاي باقیمانده روي خرما نمود.

این کار هم باید در ارقام ماده و هم در ارقام نر صورت گیرد زیرا در خیلی از موارد این دم خوشه ها می توانند عامل بقاء و انتشار

بیماریهاي قارچی در نخلستان باشند.

5- حذف پاجوش و تنه جوش:

معمولاً در سنین جوانی نخل(تا 20 سال اول پس از کاشت) تعدادي پاجوش ( معمولاً 15 – 6 عدد) پاي هر درخت تولید می

شود .

نکته

مهم این است که نگهداري تعداد زیادي پاجوش روي درخت و براي مدت طولانی علاوه برایجاد مشکلات مرحله داشت

محصول باعث ضعف درخت و کاهشعملکرد آن می گردد.

 

مصرف کود در خرما:

نخل خرما نیاز غذایی مشابه با سایر گیاهان دارد عناصر غذایی مورد نیاز جهت رشد و تولید محصول در نخل خرما به استثناي

عناصري که از طریق هوا جذب می شوند:

عبارتند از :

ازت، فسفر، پتاس، کلسیم ، کبالت ، مس ، آهن ، منیزیم، منگنز، مولیبدن، کلر، سدیم ،گوگرد و روي. مقدار مورد نیاز نخل خرما

به این عناصر متفاوت است ازت ، فسفر و پتاس در زمره عناصر پرمصرف بشمار می روند.

نیاز غذایی خرما:

1- کودهاي آلی:
حداقل هر دو سال یکبار باید مقدار 50- 30 کیلوگرم کود حیوانی پوسیده در خاك پاي درختان خرماي بالغ پخش و مخلوط گردد.

بطور کلی میزان کربن آلی در خاك پاي درختان باید بیش از یک درصد باشد.

بهترین زمان مصرف کودهاي حیوانی در اواخر زمستان می باشد.

2- کودهاي شیمیایی:
بطور کلی گیاهان از جمله درخت خرما به 16 عنصر غذایی نیاز دارند.

عناصر پر مصرف و کم مصرف

عناصر پر مصرف عبارتند از فسفر و پتاسیم .

براي تأمین ازت مورد نیاز گیاه در آبیاري قطره اي می توان از کود اوره، سولفات آمونیوم و نیترات آمونیوم استفاده کرد.

همه انواع این کودها در سیستم آبیاري چه بصورت محلول وتزریق از طریق سیستم و چه بصورت چالکود قابل استفاده اند.

عناصر کم مصرف

عمده عناصر کم مصرف عبارتند از آهن ، روي ،بر ، مس ، منگنز و مولیبد کودهاي سولفات روي، سولفات منگنز، سکوسترین

آهن به ترتیب به میزان 150 -100 ، 150- 100 و 100 گرم در هنگام مصرف کودهاي فسفره و پتاسه باید مصرف شوند.

میانگین توصیه هاي انجام شده به عنوان یک برنامه کوددهی جهت استفاده در سه سطح زمان کاشت، نخل هاي جوان کمتر از

4 سال و نخلهاي بالغ مورد عمل قرار گرفته و به شرح زیر جهت کوددهی نخل خرما توصیه گردیده است.

توصیه کودي درزمان کاشت:

در زمان کاشت پاجوش یا نهالهاي کشت بافت باید کودهاي زیر با خاك سطحی مخلوط و چاله ها پر شوند .

15- 10 کیلوگرم کود حیوانی پوسیده ، خشک و با کیفیت مناسب.

0/7 کیلوگرم سوپر فسفات

25/1 کیلوگرم سولفات آمونیوم

08/1 کیلوگرم سولفات پتاسیم

سولفات آمونیوم و سولفات پتاسیم را می توان با خاك سطحی مخلوط و مورد استفاده قرار داد.

می توان بعد از کاشت نهال  همراه با سیستم آبیاري استفاده کرد.

 

کود سولفات آمونیوم و سولفات پتاسیم باید بصورت جداگانه در آب آبیاري مصرف شوند.

بعداز 3- 2 نوبت آبیاري یکبار مصرف شوند.

 

زمان مصرف:

به منظور بدست آوردن بهترین نتیجه از مصرف کودهاي شیمیایی باید زمان مصرف کودها با مراحل حساس رشد گیاهان منطبق گردد.

در بعضی نخلستان هاي تجاري در برخی از کشورهاي خرما خیز کود مورد نیاز نخل خرما راهمراه با سیستم ابیاري در اختیار

گیاه قرار می دهند به این روش کود آبیاري (fertigation) گویند.

در روش کود آبیاري کود ازته باید به مدت هشت ماه و از ماههاي آبان تاخرداد به درختان داده شود.

مصرف کود فسفر و پتاس هرسه ماه یکبار (اوایل بهمن ،اوایل اردیبهشت ماه و اوایل مردادماه و اوایل آبان ماه ) صورت گیرد.

دور و زمان آبیاري:

دور و زمان آبیاري در نخلستانهاي خرما در مناطق مختلف خرما خیز کشور بر حسب میزان آب قابل دسترس ، سیستم آبیاري ،

شرایط آب و هوایی ، فصول مختلف سال ، سن درختان ، نحوه کاشت ، جنس وبافت خاك ، کیفیت خاك و آب آبیاري متفاوت

است.

 

آبیاري باغهاي تازه احداث :

بهترین طریقه آبیاري نخلستانهاي جدید الاحداث در سیستم آبیاري سطحی آبیاري تشتکی است.

در این روش با در نظر گرفتن اندازه نهال ، تشتکی در اطراف آن درست می کنند و آن را با ایجاد جویهاي فرعی به جوي اصلی و

صل می کنند.

در اکثر مناطق دور آبیاري در نخلستان هاي جدید الاحداث در ماه اول یک روز درمیان و در ماه دوم دو روز درمیان و در ماه سوم سه

روز در میان و بعد از آن هفته اي یکبار است. آبیاري در زمستان هر 15 – 10 روز یکبار صورت می گیرد.

 

آبیاري نخل هاي مثمر:

در روش آبیاري سطحی در شرایط ایران بطور کلی نخلستانهایی که داراي خاك سبک می باشند.

در تابستان 7- 4 روز و در زمستان 30 – 20 روز یکبار آبیاري می شوند.

نخلستان هایی که داراي  خاك سنگین هستند در تابستان 12 – 7 روز یکبار ودر زمستان 45 – 30 روز یکبار آبیاري می شوند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا