زراعت

کلزا

گیاه شناسی

کلزا، کلزای مورد کشت در ایران با نام علمی brassica napus با38= n2 از خانواده brassicacea(شب بویان) واز جنس کلم

می باشد .

(crucifereaیا خانواده چلپاییان ) :

كلزا گياهي است زراعي و يكساله  ريشه كلزا داراي يك ريشه اصلي عمودي و غالباً بلند تا عمق 80 سانتيمتري خاك نفوذ مي‌كند.

همچنين داراي ريشه‌هاي جانبي متعددي است كه معمولاً افقي هستند و كمتر در خاك نفوذ مي‌كنند.                                                                                                  

ساقه:

كلزا توليد يك ساقه اصلي مي‌كند كه از آن شاخه‌هاي زيادي منشعب مي‌شود.

پس از پايان زمستان ابتدا ساقه اصلي طويل مي‌شود و پس از به گل نشستن ساقه اصلي شاخه‌هاي فرعي نيز شروع به

طويل شدن مي‌كنند.

ميزان شاخه  دهي آن بستگي به واريته ـ محيط ـ تغذيه گياه ـ تكنيك‌هاي زراعي و غيره دارد. ارتفاع ساقه در واريته‌هاي مختلف

از 50 تا 200 سانتي‌متر متفاوت مي‌باشد.

 

¨برگ:

برگهاي كلزا به سه فرم چسبيده ساقه آغوش، چسبيده معمولي و داراي دمبرگ مي‌باشند برگهاي كلزا به فرم متناوب

بر روي ساقه قرار مي‌گيرند.

 

¨گل آذين:

 گل آذين به شكل خوشه بلندي است كه در آن گل‌ها از قسمت پائين خوشه شروع به شكفتن مي‌كنند.

گل ها دو جنسي بوده و داراي قرينه سطحي مي‌باشند.

هر گل داراي 4 كاسبرگ ـ 4 گلبرگ و 6 پرچم و مادگي دو برچه‌اي مي‌باشد.

رنگ گلها از پرتقالي تا زرد كم رنگ متغير است.

طول دوران گلدهي بسته به رقم و شرايط آب و هوايي و غيره از 20-35 روز تغيير مي‌كند.

¨ميوه:

ميوه كلزا، خورجيني به طول 5 تا 10 سانتي‌متر و فاقد كرك مي‌باشد.

 

¨دانه:

 دانه كلزا داراي شكل كروي بوده و معمولاً به رنگ قهوه‌‌اي تيره تا سياه مي‌باشد. وزن هزار دانه آن بين 3-7 گرم مي باشد.

 نیازهای آب و هوایی

¨1: درجه حرارت :

كلزا محصول مناطق معتدل و معتدل ساحلي است اما با اصلاح ارقام جديد سازگاري اين گياه به مناطق سرد نيز گسترش يافته است.

 

¨2- نور:

  دامنه فتوپريود براي كلزا بسيار گسترده است.

بطوري كه در دامنه 10 تا 24 ساعت روشنايي، قادر به رشد و نمومي‌باشد.

بطور كلي كلزا يك گياه روز بلند است و براي انتقال از مرحله رويشي به زايشي نياز به روزهاي بلند دارد.

¨3- رطوبت :

حساسترين  مرحله رشد ونمو كلزا به كمبود آب مرحله گلدهي است.

كمبود آب در اين مرحله سبب افت شديد تعداد گل، كپسول ودانه شده و وزن هزار دانه و ميزان روغن دانه را كاهش مي دهد.

كلزا در خاكهايي كه رطوبتشان زياد است دچار  و رس مي‌شود.

رطوبت زياد سبب توسعه بيماري‌هاي قارچي گرديده و مقاومت به سرما را كاهش مي‌دهد.

 

¨4-خاك:

كلزا در گسترة وسيعي از خاكهاي رسي نسبتاً سنگين تا خاكهاي شني سبك كشت مي‌شود

كشت گياه كلزا در خاكهاي بومي بهترين نتيجه را دارد.

كلزا را مي‌توان در خاكهاي كشت كرد كه PH آنها  از 5/5 تا 8 متغير است.

كلزا در  خاكهاي   اسيدي بيش از قليايي  مقاوم مي‌باشد.

مناسب‌ترين pH براي رشد و نمو كلزا حدود 5/6 مي‌باشد زيرا در اين pH همه عناصر غذايي به سادگي در دسترسي گياه مي‌باشند.

 

 عملکرد

¨  عملكرد  اقتصادي زراعت كلزا با توجه به هزينه‌هاي توليد در مناطق مختلف استان متفاوت مي‌باشد ليكن به نظر مي‌رسد

دستيابي به عملكردهاي بالاي 2/5تن در هكتار براي اكثر مناطق استان اقتصادي باشد.

هر چند پتانسيل توليد اين گياه  تا 8 تن در هكتار نيز گزارش شده است.

کشت

¨بذر کلزا را به دلیل ریز بودن باید در عمق کم کاشت بهترین عمق2/5-1/5سانتیمتر در خاکهای مرطوب است.

کاشت کلزا در عمق بیشتر از 5 سانتیمترجوانه زنی را به تاخیر انداخته بنیه بذر را ضعیف وتکامل گیاهچه را در پاییز به تعویق می

اندازد.

اگر بستر بذر سریع خشک شود جوانه زنی در عمق های کم یکنواخت نخواهد بود.

میزان بذر لازم برای تأمین 80 تا 100 بوته در متر مربع، 4 تا 8 کیلوگرم و برای 50 تا 60 بوته در مترمربع ، 2/5 تا 5 کیلوگرم است.

¨کلزا به صورت ردیفی کشت میشود که فاصله ردیفها35-15سانتیمتر که اغلب در بذر کارهای غلات دانه ریز قابل تنظیم است.

فاصله ردیف دراین فاصله تاثیر کمی بر عملکرد نهایی محصول دارد.

فاصله ردیف کم رقابت علفهای هرز راکاهش میدهد وممکن است موجب کاهش بذر ناشی ازباد شود.

 

¨در صورت رعايت تاريخ مناسب كاشت اين گياه را مي‌توان در تمام نقاط كشور كه امكان كشت گندم وجود دارد كشت نمود.

مراحل رشد و نمو

  • قبل از سبز شدن

¨دانه رطوبت جذب کرده متورم شده پوشش دانه جدا می شود.

¨ریشه به طرف پایین رشد کرده و ریشه های مویین توسعه

 

¨ مییابند و منجر به رشد گیاهچه می شود. هیپوکوتیل به طرف بالا رشد کرده ولپه ها را به طرف بیرون خاک می برد.

  • گیاهچه

¨چهار تا هشت روز بعد از کشت ظاهر ویک ساقه کوتاه لپه ها را تشکیل می دهد.

لپه ها در بالای هیپوکوتیل گسترش میابن دوبه رنگ سبز در میایند و مواد غذایی را برای گیاه تامین و ریشه ها به رشد خود

ادامه می دهند

نقطه رشد کلزا بالای لپه ها قراردارد گیاهچه کلزا در مقابل شرایط محیطی نسبت به گندم حساس تر است.

مرحله روزت

¨اولین برگ حقیقی 4تا 8 روز بعد از سبز شدن تشکیل می شود برگهای بزرگتر و مسن تر در پایه و برگهای کوچک تر وجوان تر در مرکز ایجاد می شوند.

ریشه های ثانویه که از انتهای ریشه رشد میکنند منجر به تو سعه ریشه می شوند.

طول ساقه تغییر نمیکند ولی قطر آن زیاد می شود.

¨قدرت بقا در زمستان به شدت تحت میزان رشد در پاییز قرار دارد زمانی که گیاه 7تا8 برگ واقعی دارد ارتفاع کانوپی25 سانتیمتر

وقدرت بقای زمستانه حداکثر است .

خواب زمستانه

¨در طول دوره خواب گیاه تغییر ظاهری زیادی انجام می شود که ناشی از تغییر دما و کوتاه شدن روزها است برگها به رنگ

بنفش در می آیند.

¨در ارقام حساس برگها یخ زده وخشک می شوند اما تا زمانی که طوقه نمرده است.

گیاه زنده است در انتهای زمستان و  اوایل بهار با افزایش دما وطولانی شدن روز رشد مجدد شروع می شود واز نقطه رشد گیاه

برگهای جدید ظاهر می شوند

¨در طول دوره خواب گیاه تغییر ظاهری زیادی انجام می شود که ناشی از تغییر دما و کوتاه شدن روزها است برگها به رنگ بنفش در می آیند

¨

¨در ارقام حساس برگها یخ زده وخشک می شوند اما تا زمانی که طوقه نمرده است .

گیاه زنده است در انتهای زمستان   و   اوایل بهار با افزایش دما وطولانی شدن روز رشد مجدد شروع می شود واز نقطه رشد

گیاه برگهای جدید ظاهر می شوند.

 

 ساقه دهی و غنچه دهی

¨تشکیل غنچه با افزایش دما و طول روز اغاز می شود .

در مرکز بوته های در حال روزتخوشه ای از غنچه های گل مشاهده می شود.

که با رشد سریع ساقه توسعه میابد برگهای متصل به ساقه اصلی باز می شوند و خوشه غنچه های گل با دراز شدن ساقه اصلی برگ بزرک می شوند

شاخه های فرعی از محل جوانه محور بعضی برگها منشعب می شوند.

 

 گلدهی

¨با باز شدن پایین ترین گلچه در ساقه اصلی شروع می شود و با باز شدن 3تا 5گل به سمت بالا ادامه پیدا می کند.

اولین گلچه باز شده پایینترین غلاف می شود در قسمت بالای این غلافها گلهای باز شده و غنچه ها قرار می گیرند.

حدود 50 درصد گلهای باز شده به غلاف تبدیل می شوند. گیاه تنها غلافی را نگه میدارد که قادر به فتوسنتز باشد.

رسیدگی

¨زمانی آغاز می شود که آخرین گلها روی ساقه اصلی تشکیل شوند غلافهای پایینتر به خوبی توسعه می یابند.

در این مرحله ساقه و جداره غلاف مهمترین منبع تامین کننده مواد غذایی برای رشد دانه است.

هر عامل تنش زا برتولید مواد غذایی منجر به کاهش عملکرد می شود

که باید سطح برگها ساقه وغلاف از بیماری وحشرات و خسارت خشکی در امان باشد.

¨ رسیدن بذر با تغییر رنگ گیاه مشخص می شود که ساقه وغلاف متمایل به زرد شده و به تدریج خشک وشکننده می شود.

پوسته سبز بذر به قهوه ای تبدیل شده و رطوبت آن به حدود 10 در صد می رسد.

 سازگاری

¨کلزا گیاهی است ظاهرا سرما دوست و روز بلند که مانند گندم و جو دارای تیپ بهاره و پاییزه است.

تیپ بهاره رشد کوتاهی دارد وبه بهاره سازی vernalisation نیاز ندارد و تیپ پاییزه دارای رشد طولانی و به بهاره سازی نیاز دارد.

¨ارقام کلزا از نظر تیپ رشد با توجه به ریخته ارثی به سه گروه عمده تقسیم می‌ شوند.

 

¨ ارقام کلزا با تیپ رشد بهاره :

این ارقام برای به گل رفتن به درجه حرارت حدود 3 درجه سانتیگراد به مدت یک هفته نیاز دارند

¨ارقام کلزا با تیپ رشد بینابین:

این ارقام جهت بهاره سازی یا شروع رشد زایشی به درجه حرارت حدود 3 درجه سانتیگراد و کمتر به مدت یک ماه نیاز دارند.

تیپ رشد بینابین نیز به دو زیر گروه تیپ رشد بینابین زودرس و بینابین متحمل به سرما تقسیم می‌شود.

¨ارقام کلزا با تیپ رشد زمستانه :

این گروه تحمل به سرمای بسیار خوبی داشته و جهت شروع رشد زایشی به درجه حرارت حدود 3 درجه سانتیگراد و کمتر به

مدت یک و نیم ماه نیاز دارند.

آماده سازی بستر

مجموعه شرایطی که سرعت جوانه زنی و ایجاد پوشش سریع و یکنواخت را فراهم می سازد.

موجب بهبود کنترل علفهای هرز و افزایش مقاومت به سرما می شود. بستر بذر باید نسبتا هموار باشد تا عمق مناسبی رطوبت

داشته باشد.

ساختمان خاک باید دانه بندی خوبی داشته باشد وحاوی 30-45 درصد ذرات ریز و مقداری کلوخه کوچک برای جلوگیری از

فرسایش باشد.

اگر بستر حاوی دانه های ریز زیادی باشد رطوبت خاک از دسترس خارج می شود و بستر بذر سله می بندد و سطح بسیار

محکمی را ایجاد می کند که موجب استقرار ضعیف گیاهچه و اتلاف رطوبت می شود.

وجود مقدار مناسبی بقایای گیاهی درسطح خاک موجب کاهش فرسایش می شود.

کلزا ریز است تهیه یک بستر نرم و عاری از کلوخه لازم است.

برای تهیه بستر کلزا بایداز زیر شکن برای از بین بردن لایه غیر قابل نفوذ استفاده کرد سپس با استفاده از گاو اهن برگرداند و

عملیات شخم را انجام داد و بعد با دیسک کلوخه های آن را نرم کرد.

عمل کولتیوار باید در مرحله دو برگی کلزا برای کمک به کنترل علفهای هرز انجام شود.

برای حفظ رطوبت خاک هریک از عملیات شخم نسبت به قبلی سطحی تر انجام شود.

مصرف کود و علف کش پیش رویشی باید بعد از عملیات دیسک نهایی انجام شود.

آخرین عملیات شخم باید کمتر از یک هفته بعد از کاشت تمام شود.

انجام شخم سطحی جهت از بین رفتن علفهای هرز وبرگرداندن رطوبت به سطح خاک گاهی دوباره تکرار می شود.

چرخ پرس بذر کار همبه بهبود تماس بذر با خاک کمک می کند.

کود مورد نیاز برای کلزا

¨معمولا برای تولید 3تن  کلزا  در هکتار به 350 کیلو گرم اوره-240 کیلوگرم سوپر فسفات تریپل و220کیلوگرم سولفات پتاسیم

و100-50 کیلوگرم گوگرد نیاز  هست.

¨علایم کمبود ازت در کلزا به شکل رشد اولیه ضعیف و رشد سبزینه ای ضعیف و ارغوانی شدن برگها و زرد شدن برگ های پیر و مرگ گیاه می باشد.

برای کود دهی ازته باید ان را تقسیط کرد اولین مصرف کود به صورت سرک در زمان شروع رشد،

خروج از مرحله روزت و در مرحله غنچه دهی باشد.

¨در کمبود فسفر گیاه رشد ضعیف در اندامهای هوایی ساقه کم انشعاب و باریک ودر کمبود شدید برگها به رنگ سبز مایل به

آبی با لکه های ارغوانی در می آید .

¨علایم کمبود پتاسیم به شکل کاهش برگها، حاشیه زرد برگها و حتی مرگ کامل برگ ظاهر می شود.

¨درکمبود گوگرد برگهای جوان زرد و رشد آنها ضعیف و فنجانی شکل می شود.

تاریخ کاشت

¨تاریخ کشت در زراعت کلزا اهمیت زیادی دارد.

زیرا کشت زود هنگام موجب خشک شدن بذر و غیر یکنواختی سبز شدن بذرها و افت محصول می شود

به علاوه ممکن است علف کشهایی که قبل از کاشت به کار می روند مانند ترفلان وسونالان در اثر درجه حرارت بالای خاک و

اشعه خورشیدخاصیت خود را از دست بدهند و درنتیجه کنترل علفهای هرز به خوبی انجام نشود.

همچنین با کشت زود هنگام گیاه در معرض خسارت خصوصا شته مومی قرار می گیرد.

¨اگر کلزا دیر کشت شود ممکن است قبل از رسیدن به مرحله روزت دچار سرما زدگی شود.

در مرحله روزت گیاه 8برگ، 8 میلیمتر طوقه و20-15سانتیمتر طول ریشه دارد.

میانگین درجه حرارت شبانه روزی 20-15 درجه سانتیگراد برای کاشت کلزا ایده ال می باشد.

روش های کشت

 

¨کاشت دستی:

کلزا را می توان به راحتی مانند گندم و جو به صورت دستپاش کشت نمود .

باید دقت کرد بستر کاملا صاف و یکنواخت و نرم بوده، و تماس بذر با خاک با ادواتی مانند ماله و غلتک برقرار شود.

میزان بذر مصرفی12-10کیلو در هکتار

 

¨کاشت با خطی کار:

کلزا مانند گندم و جو با خطی کار کلزا کشت می شود .

با توجه به ریز بودن بذر تنظیمات دستگاه برای رسیدن به عمق مناسب انجام می شود(عمق مناسب با توجه به رطوبت 3-1 سانتیمتر) و فاصله خطوط20-15سانتیمتر می باشد.

در این حالت میزان بذر مصرفی8-6 کیلو در هکتار در نظر گرفته می شود.

در این روش کنترل مکانیکی علفهای هرز به دلیل کم بودن فاصله عملا امکان پذیر نیست و باید از روشهای مبارزه شیمیایی

استفاده کرد.

¨کاشت با ردیف کار:

کلزا را می توان با ردیفهای به عرض 50 سانتیمتر نسبت به هم کشت کرد که در این فاصله کنترل مکانیکی علفهای هرز به

راحتی امکان پذیر است.

در این روش میزان بذر مصرفی6-4کیلو درهکتار می باشد.

¨کاشت با دستگاه پنوماتیک:

با استفاده ازاین دستگاه کشت بسیار دقیق وایده ال خوهد بود

¨روش کشت مستقیم :

بدون هیچگونه عملیات خاک ورزی انجام می شود و دارای مزایایی ازجمله حفظ رطوبت خاک وجلوگیری از فرسایش است.

این روش نیاز به ادوات مخصوص دارد.

آبیاری

¨آبیاری به موقع این محصول مهم است نوبتهای آبیاری دقیقا بستگی به شرایط محیطی وخاک دارد .

در خاک های سبک وشنی نسبت به خاکهای رسی به دلیل تخلیه رطوبتی تعداد دفعات ابیاری بیشتر است.

¨در هنگام جوانه زنی بذر کلزا باید آبیاری صحیح انجام شود آبیاریی که سله بندی اتفاق نیفتد.

¨آبیاری درست در زمان قبل از گلدهی موجب افزایش غلاف می شود.

 

¨حساسترین مرحله آبیاری کلزا در مرحله بعد از گلدهی درمرحله شروع طویل شدن غلافها است(تنش ابی بیشتر است ) .

مبارزه با علف های هرز

¨کلزا به دلیل کندی رشد آن و دیر پوشش دادن سطح خاک در اوایل فصل رشد رقابت کننده قوی با علف‌های هرز نیست.

علف‌های هرز یکی از مشکلات کشت کلزا محسوب می‌شوند و اگر با آنها مبارزه نشود.

بیش از50 درصد از عملکرد محصول کاسته خواهد شد. ب

راساس تحقیقات انجام شده70 درصد علف‌های هرز مزارع کلزای ایران را پهن برگ‌ها تشکیل می‌دهند که 20 درصد آنها هم تیره

کلزا هستند و کنترل آنها مشکل است.

¨در میان علف‌های هرز باریک برگ که 30 درصد کل علف‌های هرز کلزای کشور را تشکیل می‌دهند،

یولاف وحشی، گندم و جو خودرو از دیگر علف‌های هرز این تیره مهم‌تر هستند.

بر اساس شواهد موجود، کنترل علف‌های هرز در هر یک از گیاهان زراعی بایستی در مرحله خاصی از رشد گیاه به نام دوره

بحرانی کنترل علف هرز انجام شود تا بدین وسیله کاهش عملکرد ناشی از آنها به حداقل ممکن برسد.

دوره بحرانی کنترل علف‌های هرز عبارت است از دوره‌ای از چرخه رشد گیاه زراعی که به منظور جلوگیری از کاهش اقتصادی

عملکرد، بایستی عاری از علف هرز نگه داشته شود.

شناخت دقیق دوره بحرانی خسارت علف هرز، نقش بسزایی در کنترل مؤثر آنها و جلوگیری از افت عملکرد خواهد داشت.

¨عوامل دیگری نیز در تعیین دوره بحرانی نقش داشته که عبارتند از:

گونه علف هرز، محیط، تراکم گیاهی، زمان رقابت، حاصلخیزی و رقم گیاه زراعی.

برای ایجاد یک چارچوب صحیح برای تلفیق روش‌ های متناوب کنترل علف‌ های هرز و نیز برای بهینه سازی کاربرد علف کش‌ ها و یا هر روش کنترل دیگر، در سیستم مدیریت تلفیقی، اطلاعاتی در مورد دوره بحرانی مداخله علف‌ های هرز بسیار ضروری است.

¨ Sinapes arvensis                     خردل وحشی

Rapistrum rugosum         شلمی

Capsella bursa-pastoris         کیسه کشیش

Setaria virdis             ارزن وحشی

Echinochola crus-galli       سوروف

Solanum nigrum(تاجریزی)

Galium tricornutum     بی تی راخ

Lamium amplexicaula     غربیلک

Hordeum vulgari   جو خودرو

Sorgum  halepense     قیاق

Polygonum sp   هفت بند

Malva parviflora پنیرک

Alopicurs myosuroidesدم روباهی کشیده

Datura stramonium تاتوره

Brumus tecterun   علف پشمکی

 

 آفات

 

Brevicoryna brassica شته مومی کلم

سوسک پولن خوار (گرده خوار)

Oxythyrea funesta

تریپس

 

تناوب زراعی

بهترین تناوب زراعی كلزا كاشت آن بعد از غلات دانه ای و یا آیش می باشد.

در تناوب زراعی ۳ ساله كاشت كلزا میان دو محصول در نظر گرفته می شود.

اولین محصول در این نوع تناوب بایستی به محصول اختصاص داده شود كه دارای مقاومت كامل یا نسبتاً خوب به بیماری ساق

سیاه باشد.

كلزا به پوسیدگی ساقه حاصل از اسكلروتینیا بسیار حساس می باشد .

محصولاتی نظیر آفتابگردان ، لوبیا خشك خوراكی (چشم بلبلی ) كه حساس به بیماری اسكلروتینیا می باشد

خطر آلودگی به این بیماری را در كلزا افزایش می دهد ، به شرط آنكه قبل از این محصول مورد كشت قرار گیرد.

اگر در تناوب زراعی از چغندر استفاده می شود بایستی حداقل ۲ سال بین این دو محصول (كلزا و چغندر قند ) فاصله انداخته شود.

اگر در تناوب زراعی سه ساله از محصولات حساس به اسكلروتینیا به ضرورت استفاده می شود بایستی از سموم قارچ كش

استفاده نمود .

محصولاتی مورد استفاده تناوب زراعی

محصولاتی نظیر سویا ، كتان ، نخود و عدس كه دارای مقاومت نسبتاً خوبی به بیماری اسكلروتینیا می باشند بصورت موفق در

تناوب زراعی با كلزا مورد زراعت واقع می شود .

در سالهایی كه شرایط محیطی مناسب انتقال اسپور ها توسط هوا می باشد.

بهترین تناوب زراعی كلزا كاشت آن بعد از غلات دانه ای و یا آیش می باشد.

در تناوب زراعی ۳ ساله كاشت كلزا میان دو محصول در نظر گرفته می شود.

اولین محصول در این نوع تناوب بایستی به محصول اختصاص داده شود كه دارای مقاومت كامل یا نسبتاً خوب به بیماری ساق

سیاه باشد.

كلزا به پوسیدگی ساقه حاصل از اسكلروتینیا بسیار حساس می باشد .

محصولاتی نظیر آفتابگردان ، لوبیا خشك خوراكی (چشم بلبلی ) كه حساس به بیماری اسكلروتینیا می باشد خطر آلودگی به

این بیماری را در كلزا افزایش می دهد ،

به شرط آنكه قبل از این محصول مورد كشت قرار گیرد .

اگر در تناوب زراعی از چغندر استفاده می شود بایستی حداقل ۲ سال بین این دو محصول (كلزا و چغندر قند ) فاصله انداخته

شود.

اگر در تناوب زراعی سه ساله از محصولات حساس به اسكلروتینیا به ضرورت استفاده می شود بایستی از سموم قارچ كش

استفاده نمود .

محصولاتی نظیر سویا ، كتان ، نخود و عدس كه دارای مقاومت نسبتاً خوبی به بیماری اسكلروتینیا می باشند بصورت موفق در

تناوب زراعی با كلزا مورد زراعت واقع می شود.

در سالهایی كه شرایط محیطی مناسب انتقال اسپور ها توسط هوا می باشد .

 

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا